SUN’IY INTELLEKT TOMONIDAN YETKAZILGAN ZARAR UCHUN MAS’ULIYAT: YEVROPA AI ACT KONTEXTIDA XALQARO YONDASHUV
Keywords:
Sun’iy intellekt, AI Act, xalqaro huquq, algoritmik mas’uliyat, elektron shaxs, ishlab chiqaruvchi javobgarligi, yuqori xavfli AI, algoritmik diskriminatsiya, izohlanadigan AI (Explainable AI), transchegaraviy javobgarlik, Product Liability Directive, AI Liability Directive, global standartlashuv, inson nazorati (Human-in-the-loop), huquqiy tartibot, AI xavfsizligi.Abstract
Mazkur maqolada sun’iy intellect tomonidan yetkazilgan zarar uchun huquqiy mas’uliyat masalasi Yevropa Ittifoqining AI Act normative-huquqiy bazasi kontekstida tahlil qilinadi. Tadqiqotda AI tizimlarining huquqiy maqomi, javobgarlikni ishlab chiqaruvchi, operator va foydalanuvchi o‘rtasida taqsimlash mexanizmlari hamda yuqori xavfli AI tizimlariga qo‘yilgan maxsus talablar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Yevropa yondashuvi AQSh va Yaponiya modellari bilan qiyosiy tahlil qilinadi. Maqolada AI qarorlarining “qora quti” xususiyati, transchegaraviy javobgarlik muammolari va algoritmik diskriminatsiya xavfi kabi dolzarb masalalar ochib beriladi. Tadqiqot natijasida sun’iy intellekt uchun maxsus javobgarlik modeli, shaffoflikni oshirish va xalqaro standartlarni uyg‘unlashtirish zarurligi asoslab beriladi.
References
1. European Commission. (2024). Artifical Intelligence (AI Act)
2. European Commission. (2024). AI Liability Directive.
3. OECD. (2023). OECD Principles on Artificial Intelligence.
4. Brundage, M., et al. (2022). The Malicious Use of Artificial Intellegence: Forecasting, Prevention, and Mitigation.
5. Selbst, A.D., & Barocas, S. (2023). The Intuitive Appeal of Explainable AI vs. Its Technical Limitations.
Wachter, S., Mittelstadt, & Floridi, L. (2017). Why a Right to Explatation of Automated Decision-Making Does Not Exist.
