QANDLI VA QANDSIZ DIABETLARDA MEDAOSTI BEZINING MORFOFUNKSIONAL HOLATI VA SOLISHTIRMA ANATOMIYASI
Keywords:
qandli diabet, qandsiz diabet, medaosti bezi, pankreas morfologiyasi, morfofunksional holat, Langerhans orolchalari, β-hujayralar, insulin sekretsiyasi, ekzokrin faoliyat, fibroz, vaskulyar o‘zgarishlar, hujayraviy degeneratsiya, endokrin regulyatsiya, metabolik buzilishlar, solishtirma anatomiya.Abstract
Ushbu maqolada qandli diabet (1- va 2-tur) hamda qandsiz diabet sharoitida medaosti bezining (pankreasning) morfofunksional holati, uning to‘qima tuzilishi, endokrin va ekzokrin faoliyatidagi o‘zgarishlar tahlil qilingan. Pankreasda insulin ishlab chiqaruvchi β-hujayralarning degeneratsiyasi, Langerhans orolchalari soni va hajmining kamayishi, shuningdek, qandsiz diabetga xos bo‘lgan neyroendokrin regulyatsiya buzilishlari o‘rganilgan. Morfologik tahlillar pankreatik to‘qimada fibroz, vaskulyar o‘zgarishlar, hujayraviy distrofiyalar va sekretor disfunksiyalar mavjudligini ko‘rsatdi. Diabetning turli shakllari pankreasning struktura va funksiyasiga turlicha ta’sir qilishi aniqlanib, ushbu o‘zgarishlarning klinik ko‘rinishlar va metabolik jarayonlar bilan o‘zaro bog‘liqligi ilmiy asosda ochib berilgan. Tadqiqot natijalari diabet kasalliklarini erta aniqlash, differensial diagnostika va samarali davolash strategiyalarini takomillashtirish uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
References
1.Butler AE, Janson J, Bonner-Weir S, Ritzel R, Rizza RA, Butler PC. Beta-cell deficit and increased beta-cell apoptosis in humans with type 2 diabetes. Diabetes. 2003;52(1):102-110.
2.Meier JJ, Bonadonna RC, Holst JJ, et al. Beta-cell function in type 2 diabetes mellitus. Endocr Rev. 2005;26(1):48-66.
3.Hart NJ, Powers AC. Use of human islets to understand islet biology and diabetes: progress, challenges, and suggestions. Diabetes. 2019;68(8):1373-1383.
4.Wang Z, York NW, Nichols CG, Remedi MS. Pancreatic beta cell dedifferentiation in diabetes and redifferentiation following insulin therapy. Cell Metab. 2014;19(5):872-882.
5.Campbell-Thompson ML, et al. Pancreas tissue composition and histology in type 1 and type 2 diabetes. Curr Diabetes Rep. 2016;16:1-10.
6.Saisho Y. Pancreas volumes in humans from birth to age one hundred taking into account sex, obesity, and presence of diabetes. Pancreas. 2007;35(4):301-307.
7.Esser N, Legrand-Poels S, Piette J, Scheen AJ, Paquot N. Inflammation as a link between obesity, metabolic syndrome and type 2 diabetes. Diabetes Res Clin Pract. 2014;105(2):141-150.