OPTIK TOLALAR VA ULARNING FIZIK PARAMETRLARINI TELEKOMMUNIKATSIYA TIZIMLARIDAGI ROLI

Authors

  • Turaxujayev Anvarxuja Abbasxuja o‘g‘li 1Qo‘qon davlat universiteti o‘qituvchisi, Author
  • Rahimova Mohidil Alisher qizi 2Qo‘qon davlat universiteti talabasi Author

Keywords:

Optik tolalar, telekommunikatsiya tizimlari, ma’lumot uzatish, total yansitish, refraktiv koeffitsiyent, fotonika, kvant texnologiyalari, 5G, internet buyumlari.

Abstract

Ushbu maqola optik tolalar va ularning telekommunikatsiya tizimlaridagi o‘rnini, ishlash prinsiplari va kelajakdagi rivojlanish istiqbollarini o‘rganadi. Optik tolalar, yuqori tezlikda va past yo‘qotish bilan ma’lumot uzatishning asosiy vositasi sifatida, nafaqat telekommunikatsiya tarmoqlari, balki boshqa sohalarda ham keng qo‘llanilmoqda. Maqolada optik tolalarning fizik asoslari, refraktiv koeffitsiyent, total yansitish tamoyili va dispersion kabi muhim xususiyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, optik tolalar texnologiyasining kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari, yangi materiallar, kvant texnologiyalari va fotonikaning roli, shuningdek, 5G va IoT[1] tizimlaridagi ahamiyati haqida batafsil ma’lumot beriladi. Kelajakda optik tolalar va ularga asoslangan tizimlarning global aloqalar va raqamli iqtisodiyot uchun yangi imkoniyatlar yaratishi kutilmoqda.

 

[1] Internet of things – (tarjima eng.) Internet buyumlari.

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 29-avgustdagi 550-sonli qarori, https://lex.uz/docs/-7707795?query=internet%20tarmog%E2%80%98i#sr-1

2. Keiser, G. (2011). Optical fiber communications. The McGraw-Hill Companies.

3. Hui, R. (2019). Introduction to fiber-optic communications. Academic Press.

4. Gerasimov, V. A., Nuriev, M. G., & Gashigullin, D. A. (2022, September). The fiber-optic communication system in the enterprise. In 2022 international Russian automation conference (RusAutoCon) (pp. 75-79). IEEE.

5. Konyshev, V. A., Leonov, A. V., Nanii, O. E., Starykh, D. D., Treshchikov, V. N., & Ubaidullaev, R. R. (2023). Trends of and prospects for the development of fiber-optic communication systems. Bulletin of the Lebedev Physics Institute, 50(Suppl 4), S435-S450.

6. Keiser, G. (2021). Fiber optic communication networks. In Fiber Optic Communications (pp. 507-575). Singapore: Springer Singapore.

7. Alsharari, M., Aliqab, K., Ali, F., & Armghan, A. (2023). Integrated free‐space optics and fiber optic network performance enhancement for sustaining 5G high capacity communications. International Journal of Optics, 2023(1), 8685686.

8. Liu, X. (2022). Enabling optical network technologies for 5G and beyond. Journal of Lightwave Technology, 40(2), 358-367.

9. Yao, C. K., Lin, H. P., Cheng, C. L., Chung, M. A., Lin, Y. S., Wu, W. B., ... & Peng, P. C. (2025). Fiber/Free-space optics with open radio access networks supplements the coverage of millimeter-wave beamforming for future 5G and 6G communication. Fibers, 13(4), 39.

10. Amiri, I. S., Rashed, A. N. Z., Jahan, S., Paul, B. K., Ahmed, K., & Yupapin, P. (2025). Technical specifications of the submarine fiber optic channel bandwidth/capacity in optical fiber transmission systems. Journal of Optical Communications, 45(s1), s85-s90.

11. Zhou, Q. (2022). Influence of parameters of optical fibers on optical soliton interactions. Chinese Physics Letters, 39(1), 010501.

12. Wang, D., Jiang, X., Song, Y., Fu, M., Zhang, Z., Chen, X., & Zhang, M. (2022). Applications of physics-informed neural network for optical fiber communications. IEEE Communications Magazine, 60(9), 32-37.

Downloads

Published

2025-12-21