MEDIA-SAVODXONLIK VA AXBOROT XAVFSIZLIGI: AXBOROT ASRIDA MUTAXASSIS TAYYORLASH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Keywords:
media-savodxonlik, axborot xavfsizligi, kibertahdidlar, .apk viruslar, SMS-stealerlar, raqamli immunitet, mutaxassis tayyorlash madaniyati, Professional ta’lim 4.0, O‘zbekiston kibermakoni.Abstract
Ushbu maqolada media-savodxonlik va axborot xavfsizligi masalalari axborot asrida mutaxassis tayyorlash madaniyati nuqtai nazaridan chuqur tahlil etiladi. O‘zbekiston Respublikasining professional ta’lim tizimida, xususan texnikumlar darajasida kibertahdidlarning dolzarbligi, .apk faylli zararli dasturlar, SMS-stealerlar va ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqalayotgan hujumlarning statistik ko‘rsatkichlari ko‘rib chiqiladi. Muallifning Zomin tumani 1-son texnikumida o‘tkazgan interaktiv dars va seminarlar tajribasi asosida axborot xavfsizligini o‘qitishning amaliy yondashuvlari taklif etiladi. Maqsad – Professional ta’lim 4.0 strategiyasida media-savodxonlik va axborot xavfsizligini majburiy integratsiya qilish orqali yosh mutaxassislarning raqamli immunitetini shakllantirishdan iborat. Tadqiqot natijalari talabalarda kibertahdidlarni aniqlash va himoya ko‘nikmalarining sezilarli o‘sishini (+48% o‘rtacha) tasdiqlaydi.
References
I. Normativ-huquqiy hujjatlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-38-son 10.03.2026-yilgi Farmoni “O‘zbekiston Respublikasining Kiberxavfsizlik strategiyasini belgilash va kiberjinoyatchilikning oldini olish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida” (2026–2030 strategiyasi).
2. O‘zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi O‘RQ-764-son Qonuni (15.04.2022).
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-6079-son 05.10.2020-yilgi Farmoni “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-158-son 11.09.2023-yilgi Farmoni “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi to‘g‘risida.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-153-sonli Qarori (30.04.2025) “Axborot texnologiyalari yordamida sodir etiladigan jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyatini yanada kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida”.
6. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi O‘RQ-637-son Qonuni (23.09.2020).
7. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 3458-son 22.09.2023-yilgi qarori (kiberxavfsizlik baholash tartibi).
II. Ilmiy va rasmiy manbalar:
8. UZCERT. 2025-yil uchun O‘zbekistonda asosiy kibertahdidlar prognozi. – https://uzcert.uz/
9. Group-IB. A New Stage in the Evolution of Android SMS Stealers in Uzbekistan (2025). 10. “O‘zbekistonda kiberxavfsizlik rivojlanish darajasining tahlili” // Infocom.uz, 2025-yil 24-mart.
III. Xorijiy va uslubiy manbalar:
11. UNESCO. Media and Information Literacy Curriculum for Educators and Learners (2021).
12. Ferrari A. DigComp: A Framework for Developing Digital Competence in Europe (2013).
