SURUNKALI STRESSNING MIYA FAOLIYATIGA TA'SIRI
Keywords:
surunkali stress, kortizol, neyroplastiklik, gippokamp, prefrontal po‘stloq, kognitiv funktsiyalar, neyrodegeneratsiya.Abstract
Ushbu maqolada surunkali stressning inson miyasi faoliyati va tarkibiy tuzilishiga ko‘rsatadigan salbiy ta’sirlari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida uzoq muddatli stress gormoni — kortizolning yuqori darajasi neyronlararo bog‘lanishlarning zaiflashishiga, xususan, xotira va o‘rganish uchun mas’ul bo‘lgan gippokamp sohasining kichrayishiga olib kelishi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada hissiy reaktsiyalar markazi hisoblangan bodomsimon tana (amygdala) faolligining ortishi va qaror qabul qilish jarayonlariga javobgar prefrontal po‘stloqning kuchsizlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlik yoritilgan. Maqola yakunida surunkali stress natijasida yuzaga keladigan kognitiv pasayishning oldini olish va miya plastikligini qayta tiklash bo‘yicha zamonaviy tavsiyalar berilgan.
References
1.Sapolsky, R. M. (2004). Why Zebras Don't Get Ulcers. Henry Holt and Company. (Stressning miya, xususan gippokampga ta’siri bo‘yicha dunyodagi eng mashhur fundamental asarlardan biri).
2.McEwen, B. S. (2007). Physiology and Neurobiology of Stress and Adaptation: Central Role of the Brain. Physiological Reviews. (Miyaning stressga moslashishi va kortizolning neyroplastiklikka ta’siri haqidagi chuqur ilmiy maqola).
3.Lupien, S. J., et al. (2009). Effects of stress throughout the lifespan on the brain, behaviour and cognition. Nature Reviews Neuroscience. (Stressning hayot davomida kognitiv funksiyalarga ta’sirini tahlil qiluvchi nufuzli manba).
4.Bremner, J. D. (2006). Traumatic stress: effects on the brain. Dialogues in Clinical Neuroscience. (Stress natijasida miya tuzilmalarining, ayniqsa amigdala va prefrontal po‘stloqning o‘zgarishiga oid tadqiqot).
5.Mahmudova, M. M. (2019). Psixofiziologiya. Toshkent: Innovatsion rivojlanish nashriyoti. (Miya faoliyati va emotsional holatlar bog‘liqligi bo‘yicha mahalliy darslik).
6.Arnsten, A. F. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature Reviews Neuroscience. (Surunkali stressning qaror qabul qilish markazi — prefrontal po‘stloqni qanday kuchsizlantirishi haqida).
