OITS VIRUSI: MARKAZIY OSIYODA TARQALISHI, ASORATLARI VA OLDINI OLISH CHORALARINING ILMIY TAHLILI
Keywords:
OITS, HIV, Markaziy Osiyo, tarqalish, antiretrovirus terapiyasi, oldini olish, stigma, jinsiy tarbiya, inyeksiya qilinadigan narkotiklar, epidemiologiya, ijtimoiy sog‘liq, migratsiya.Abstract
Ushbu maqolada OITS (HIV) virusining Markaziy Osiyo mintaqasida tarqalishi, uning tibbiy va ijtimoiy asoratlari hamda zamonaviy oldini olish choralari tahlil qilinadi. Epidemiologik statistikalar va JSST (Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti) ma’lumotlariga tayangan holda virusning asosiy tarqalish yo‘llari, uning sog‘liq va jamiyatga ta’siri batafsil yoritilgan. Maqolada, ayniqsa, inyeksiya qilinadigan narkotik moddalardan foydalanish, jinsiy tarbiya, antiretrovirus terapiyasi, stigma va diskriminatsiyaga qarshi kurash hamda migratsiya muammolari kabi kompleks omillar ko‘rib chiqiladi. Markaziy Osiyoda OITSga qarshi samarali kurash uchun ijtimoiy, tibbiy va siyosiy sohalarda integratsiyalashgan yondashuv zarurligi ta’kidlanadi.
References
1. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS). Global HIV & AIDS statistics — 2023 fact sheet. https://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet
2. World Health Organization (WHO). HIV/AIDS Key facts. 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hiv-aids
3. Ministry of Health of Uzbekistan. National HIV/AIDS Strategy 2020–2025. Tashkent, 2020.
4. Beyrer C., Baral S.D., van Griensven F. et al. Global epidemiology of HIV infection in men who have sex with men. The Lancet. 2012;380(9839):367–377.
5. UNAIDS. Fast-Track: Ending the AIDS Epidemic by 2030. Geneva, 2014.
6. Central Asia HIV/AIDS Epidemiology Report, 2022. WHO Regional Office for Europe.
7. Azim T., Murad S., Pasha O. et al. Harm reduction and HIV prevention among people who inject drugs in Central Asia. AIDS and Behavior. 2017;21(2):469–480.
8. Strathdee S.A., Stockman J.K. Epidemiology of HIV among injecting and non-injecting drug users: current trends and implications for interventions. Current HIV/AIDS Reports. 2010;7(2):99–106.
9. Bagdasaryan S.A., Sulyanets O.S. HIV/AIDS in Central Asia: Social and Economic Impact. Central Asian Journal of Medicine. 2021;4(1):15–26.
10. World Bank. The Economic Impact of HIV/AIDS in Central Asia. Washington DC, 2021.
11. WHO Eastern Mediterranean Regional Office. HIV Prevention Programs in Central Asia: Progress and Challenges. 2023.
12. Murillo J., Sullivan P., Peterson J. et al. Addressing HIV stigma to improve health outcomes in Central Asia. Journal of the International AIDS Society. 2019;22(Suppl 4):e25358.
13. National Center for Disease Control and Public Health (NCDC), Georgia. HIV/AIDS Epidemiology Report, 2022.
14. Platt L., Grenfell P., Bonell C. et al. Risk of HIV infection among men who have sex with men in low- and middle-income countries: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2016;11(8):e0160482.
15. Collins C., Auerbach J., Kippax S. HIV prevention in Central Asia: Cultural and structural challenges. AIDS Care. 2015;27(2):133–139.
16. UNAIDS. HIV Prevention 2020 Roadmap: Key Strategies for Ending HIV Transmission. Geneva, 2020.
17. World Health Organization. Consolidated Guidelines on HIV Prevention, Diagnosis, Treatment and Care for Key Populations. 2022.