KULOLCHILIK LEKSIKASI LINGVOKULTUROLOGIK MANBA SIFATIDA
Keywords:
lingvokulturologiya, kulolchilik leksikasi, lingvokulturema, madaniy kod, konseptosfera, milliy-madaniy konnotatsiya, madaniy konstanta, etnolingvistika, o‘zbek lingvomadaniyati.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek tili kulolchilik leksikasi lingvokulturologik manba sifatida tadqiq qilinadi. Tadqiqotning markaziy masalasi – til birliklarida mujassamlashgan milliy-madaniy axborotning tizimli-tavsifiy tahlilidan iborat. Muallif tomonidan kulolchilik leksikasi orqali ifodalanadigan o‘n ikki madaniy kod (moddiy, oila-maishiy, kasb-hunar, diniy-tasavvufiy, estetik, aksiologik, ramziy, etik, gender, fazoviy-vaqt, mifologik va iqtisodiy kod) aniqlanib, ularning o‘zaro bog‘liqligi ochib berilgan. Shuningdek, lingvokulturemalarning to‘rt bosqichli tuzilmasi – nominativ qobiq, denotativ yadro, konnotativ o‘rama va madaniy kontekst – asoslangan. Tadqiqot natijasida 187 ta lingvokulturema aniqlanib, ulardan 54 tasining nutqiy-matniy sharhi berildi. Maqolada dastlab “kulolchilik madaniy konstantasi” tushunchasi ilmiy muomalaga kiritilgan.
References
1. Mahmudov N. O‘zbek tili lingvomadaniyati asoslari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020. – 320 b.
2. Xudoyberganova D. Matnning antroposentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2015. – 184 b.
3. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: Ozbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 304 b.
4. Sayfullayeva R. Hozirgi o‘zbek adabiy tilida lingvomadaniy tahlil. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2022. – 380 b.
5. Mirhasilova N. O‘zbek lingvomadaniyati: an’ana va zamonaviylik. – Toshkent: Turon-Iqbol, 2021. – 264 b.
6. Воробьёв В.В. Лингвокультурология. Теория и методы. – Москва: РУДН, 1997. – 332 с.
7. Маслова В.А. Лингвокультурология: учебное пособие. – Москва: Академия, 2001. – 208 с.
8. Телия В.Н. Русская фразеология: семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. – Москва: Школа «Языки русской культуры», 1996. – 288 с.
9. Степанов Ю.С. Константы: Словарь русской культуры. – Москва: Академический проект, 2004. – 992 с.
10. Красных В.В. Этнопсихолингвистика и лингвокультурология. – Москва: Гнозис, 2002. – 284 с.
11. Тер-Минасова С.Г. Язык и межкультурная коммуникация. – Москва: Слово, 2000. – 264 с.
12. Карасик В.И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. – Волгоград: Перемена, 2002. – 477 с.
13. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980. – 242 p.
14. Wierzbicka A. Understanding Cultures Through Their Key Words. – New York: Oxford University Press, 1997. – 328 p.
15. Kramsch C. Language and Culture. – Oxford: Oxford University Press, 1998. – 134 p.
16. Yassaviy A. Devoni hikmat / nashrga tayyorlovchi R. Afoqova. – Toshkent: G‘. G‘ulom nashriyoti, 2015. – 280 b.
17. Navoiy A. Lison ut-tayr / Mukammal asarlar to‘plami. 20 jildlik. 12-jild. – Toshkent: Fan, 1996. – 408 b.
18. Alpomish: o‘zbek xalq qahramonlik dostoni / aytuvchi Fozil Yo‘ldosh o‘g‘li. – Toshkent: Sharq, 2019. – 400 b.
19. O‘zbek xalq maqollari / tuz. T. Mirzayev, A. Musoqulov. – Toshkent: Sharq, 2005. – 512 b.
20. Sodiqova N. O‘zbek kulolchiligi tarixi va ramzlari. – Toshkent: Sharq, 2019. – 208 b.
21. http://ijeais.org/wp-content/uploads/2023/11/IJAPR231106.pdf
22. https://procediaonline.org/index.php/applied/issue/view/47
