BENZINNING HAJMIY SARFINI O‘LCHASHDA HARORAT OMILINI HISOBGA OLISH VA O‘LCHASH NOANIQLIGINI BAHOLASHNING METROLOGIK ASOSLARI

Authors

  • Jo‘raqulov Mardon Davronovich Author

Keywords:

metrologiya, benzin, hajmiy sarf, harorat, hajmni tuzatish koeffitsiyenti, o‘lchash noaniqligi, sarf o‘lchagich, tayanch harorat, metrologik ta’minot.

Abstract

Maqolada benzinning hajmiy sarfini o‘lchashda harorat omilini hisobga olish va yakuniy natijaning o‘lchash noaniqligini baholash masalalari metrologik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Suyuqlik hajmining haroratga bog‘liqligi sababli o‘lchash sharoitidagi hajmiy sarfni belgilangan tayanch haroratga keltirish zarurati asoslanadi. ASTM D1250/API MPMS 11.1 hujjatidagi hajmni harorat va bosim bo‘yicha tuzatish yondashuvi hamda JCGM 100:2008 (GUM) qo‘llanmasidagi noaniqlikni ifodalash tamoyillari o‘zaro farqlanadi va bitta metrologik model doirasida ko‘rib chiqiladi. Kirish kattaliklari, ehtimoliy ta’sir etuvchi omillar, noaniqlik byudjeti va eksperimental tekshiruv mezonlari taklif etiladi. Ish nazariy-metodik xarakterga ega: haqiqiy laboratoriya ma’lumotlari berilmagani sababli sonli tajriba natijalari yoki aniqlikning yaxshilanish foizi keltirilmaydi. Taklif etilgan modelni aniq sarf o‘lchagich, benzin turi va laboratoriya sharoitida tekshirish zarurligi qayd etiladi.

References

[1] ASTM International. ASTM D1250-25. Standard Guide for the Use of the Joint API and ASTM Adjunct for Temperature and Pressure Volume Correction Factors for Generalized Crude Oils, Refined Products, and Lubricating Oils: API MPMS Chapter 11.1. West Conshohocken: ASTM International, 2025. DOI: https://doi.org/10.1520/D1250-25.

[2] JCGM 100:2008. Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM). Joint Committee for Guides in Metrology, 2008. https://doi.org/10.59161/JCGM100-2008E.

[3] JCGM 101:2008. Evaluation of measurement data — Supplement 1 to the GUM: Propagation of distributions using a Monte Carlo method. Joint Committee for Guides in Metrology, 2008. https://doi.org/10.59161/JCGM101-2008.

[4] JCGM 200:2012. International Vocabulary of Metrology — Basic and General Concepts and Associated Terms (VIM), 3rd edition. Joint Committee for Guides in Metrology, 2012. https://doi.org/10.59161/JCGM200-2012.

[5] ISO 5168:2005. Measurement of fluid flow — Procedures for the evaluation of uncertainties. International Organization for Standardization, 2005.

[6] ISO/IEC 17025:2017. General requirements for the competence of testing and calibration laboratories. International Organization for Standardization, 2017.

[7] American Petroleum Institute. Manual of Petroleum Measurement Standards (MPMS), Chapter 5: Metering. Tegishli bo‘lim va nashr amaliy o‘lchagich turiga qarab tanlanadi.

[8] JCGM GUM-6:2020. Guide to the expression of uncertainty in measurement — Part 6: Developing and using measurement models. Joint Committee for Guides in Metrology, 2020. https://doi.org/10.59161/JCGMGUM-6-2020.

Downloads

Published

2026-10-10