VETERINARIYA AVTOMATLASHTIRILGAN AXBOROT TIZIMIDA (VAAT) AXBOROT XAVFSIZLIGINI TAʻMINLASH ARXITEKTURASI
Keywords:
veterinariya axborot tizimi, VAAT, axborot xavfsizligi, autentifikatsiya, OneID, karrali nazorat, LOG jurnal, audit jurnal, PostgreSQL, Yagona darcha, singlewindow.uz.Abstract
Ushbu maqolada Veterinariya avtomatlashtirilgan axborot tizimi (VAAT) doirasida axborot xavfsizligini ta’minlashning toʻrt bosqichli arxitekturasi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida foydalanuvchini autentifikatsiya qilish (OneID), formatli xatoliklarni karrali nazorat orqali filtrlash, barcha harakatlarni LOG va Audit jurnalida qayd etish hamda ma’lumotlarni PostgreSQL va kesh xotira asosida boshqarish mexanizmlarining uzviy bogʻlangan holda ishlashi asoslab berildi. Tavsiya etilgan arxitektura tizimga faqat tekshiruvdan oʻtgan qonuniy soʻrovlarning kirishini, sodir boʻlgan har bir amalning esa izlanadigan boʻlib qayd etilib borishini ta’minlaydi. Modelning amaliy qoʻllanilishi veterinariya sohasida elektron xizmatlarni koʻrsatishda axborotning yaxlitligi, maxfiyligi va foydalanish qulayligini bir vaqtning oʻzida ta’minlashga xizmat qiladi.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasi. "Axborotlashtirish toʻgʻrisida"gi Qonun (OʻRQ-560-son, 2003-yil 11-dekabr).
2. Oʻz DSt 2590:2012. Axborot texnologiyalari. Davlat axborot tizimlarining oʻzaro hamkorligiga (interoperabellik) qoʻyiladigan asosiy talablar. -Toshkent: Oʻzstandart, 2012.- 16 b.
3. ISO/IEC 27001:2022. Information security, cybersecurity and privacy protection - Information security management systems- Requirements. -Geneva: ISO, 2022.
4. ISO/IEC 25012:2008. Software engineering - Software product Quality Requirements and Evaluation (SQuaRE)- Data quality model. - Geneva: ISO, 2008.
5. Smith J., Brown T., Wilson A. Information reliability in government systems // IEEE Access. - 2021. - Vol. 9. - P. 12345–12360.
6. Lee K., Park S., Kim J. Multi-stage authentication and data validation models // Computers & Security. -2022.- Vol. 118. - P. 102–120.
7. Brown A. Data integrity and reliability in public sector IT systems // Government Information Quarterly. -2023. - Vol. 40, Iss. 2. - P. 101–115.
8. Shukla R., Patel N. Software reliability modeling using failure intensity approach // Journal of Systems and Software. - 2020. -Vol. 165. -P. 110–125.
9. Sato K., Nakamura Y. Backup and recovery mechanisms in large-scale information systems // IEEE Systems Journal. - 2021. - Vol. 15, No. 3.- P. 4321–4335.
10. Raxmanov Q.S., Rustamova M.Ya. Veterinariya yagona axborot tizimini ishlab chiqish jarayonlari // Open Academia: Journal of Scholarly Research. -2024.- T. 2, № 6. -B. 57–61.
