ISLOMDA INSON HUQUQ VA ERKINLIKLARINI TA’MINLANISHINING O’ZIGA XOS JIHATLARI
Keywords:
Islom huquqi, inson huquqlari, shariat, maqosid ash-shariah, adolat, tenglik, erkinlik, ayollar huquqi, diniy bag’rikenglik, ijtimoiy adolat, qadr-qimmat, xalqaro huquq, islomiy huquqshunoslik, O’zbekiston.Abstract
Ushbu ilmiy maqola islom dinida inson huquq va erkinliklarini ta’minlashning o’ziga xos jihatlarini ko’p qirrali nuqtai nazardan o’rganishga bag’ishlangan. Islom — 1400 yillik tarixi davomida inson qadr-qimmatini, adolatni va erkinlikni o’zining markaziy qadriyatlari sifatida e’lon qilgan din bo’lib, uning huquqiy tizimi — shariat — zamonaviy huquqshunoslik bilan ko’plab umumiy jihatlarni taqsimlaydi. Maqolada islomning huquqiy falsafasi, hayot, din, aql, nasl va mol-mulk huquqlarini qamrab oluvchi besh zaruriy maqsad — «maqosid ash-shariah» tizimi, islomda ijtimoiy adolat va tenglik tamoyillari, ayollar va ozchiliklarning islomiy huquqi va nihoyat zamonaviy xalqaro huquq bilan islomiy huquq o’rtasidagi munosabatlar batafsil tahlil qilingan. Maqola huquqshunoslar, dinshunoslar, talabalar va inson huquqlari sohasidagi mutaxassislar uchun mo’ljallangan bo’lib, O’zbekiston sharoitida islomiy huquq merosining dolzarbligi va amaliy ahamiyatini ko’rsatib beradi.
References
1. Qur’oni Karim. O’zbek tilidagi tarjima va tafsir. Toshkent: O’zbekiston Muslmonlari Idorasi, 2016. — Inson huquqlari, adolat, tenglik va erkinlik haqidagi asosiy diniy manba.
2. Al-G’azzoliy AH. Ihyo ulumid-din (Din ilmlarini tiriltirish). Tarjima. Toshkent: «Movarounnahr», 2013. — Islom axloqi, ijtimoiy adolat va inson huquqlarining ma’naviy asoslarini yoritgan klassik asar.
3. Shotibbiy I. Al-Muvofaqot. Sharh va tarjima. Toshkent: «Hilol-Nashr», 2018. — «Maqosid ash-shariah» tizimini ishlab chiqqan va islom huquqining besh zaruriy maqsadini asoslab bergan fundamental manba.
4. An-Na’im AA. Islam and the Secular State. Harvard University Press, 2008. — Islomiy huquq va zamonaviy xalqaro inson huquqlari tizimini mushtarak ko’rib chiqishni taklif qilgan zamonaviy islom huquqshunosi asari.
5. Abou El Fadl K. The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists. HarperCollins, 2005. — Islomiy huquq merosini ekstremizmdan himoya qilib, inson qadr-qimmatini markazga qo’ygan zamonaviy islom huquq falsafasi bo’yicha asar.
6. Nazarov Q, Xoliqov A. Islom huquqi va zamonaviy huquqshunoslik. Toshkent: TDYU nashriyoti, 2021. — Islomiy huquq merosini O’zbekiston huquqiy tizimi va xalqaro standartlar kontekstida tahlil qilgan mahalliy ilmiy asar.
7. BMT. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi. 1948. — Zamonaviy xalqaro inson huquqlari tizimining asosi; islomiy huquq bilan qiyosiy tahlilning zaruriy manbai.
8. Qohira deklaratsiyasi. Islomda inson huquqlari deklaratsiyasi. Islom Hamkorlik Tashkiloti, 1990. — Islom dunyosining inson huquqlari sohasidagi rasmiy pozitsiyasini aks ettiruvchi xalqaro hujjat.
9. Mirziyoyev Sh.M. O’zbekiston — tinchlik va hamkorlik yurtiga intilish. Toshkent: «O’zbekiston» nashriyoti, 2020. — O’zbekistonda diniy bag’rikenglik, inson huquqlari va dunyoviy-diniy mutanosiblik siyosatini belgilovchi dasturiy asar.
10. Yusuf al-Qaradoviy. Islomda inson huquqlari. Tarjima. Toshkent: «Hilol-Nashr», 2019. — Zamonaviy islom huquqshunosi tomonidan islomda inson huquqlarining keng va tizimli tahlili berilgan, O’zbekistonda keng o’qiladigan asar.
