MAVJUD KO‘P QAVATLI TURAR JOY BINOLARI FASADLARINI IQLIM O‘ZGARISHIGA MOSLASHTIRISH VA EKOLOGIK BARQARORLIGINI OSHIRISHNING ARXITEKTURA TAMOYILLARI

Authors

  • S. Abdujalilova Author
  • N. Bo‘ronov Author

Abstract

Ushbu maqolada zamonaviy shahar muhitida mavjud ko‘p qavatli turar joy binolari fasadlarini iqlim o‘zgarishiga moslashtirish va ularning ekologik barqarorligini oshirishning arxitektura tamoyillari tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy e’tibori O‘zbekistonning issiq-quruq, keskin kontinental iqlim sharoitida ekspluatatsiya qilinayotgan turar joy binolarining tashqi devorlari, deraza tizimlari va quyoshdan himoyalovchi elementlarini rekonstruksiya qilish masalalariga qaratilgan. Maqolada fasadlarni rekonstruksiya qilishning passiv va adaptiv usullari, issiqlik izolyatsiyasi, quyosh radiatsiyasini boshqarish, tabiiy shamollatish, chang va havo ifloslanishidan himoyalanish hamda ekologik xavfsiz materiallardan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, mavjud binolarning fasadlarini yangilashda me’moriy qiyofani saqlash, energiya sarfini kamaytirish va yashash uchun qulay mikroiqlim yaratish o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yoritiladi. Tadqiqot natijasida mavjud turar joy binolari fasadlarini iqlimiy sharoitlarga moslashtirishning kompleks arxitektura modeli taklif etiladi. Ushbu model fasadning yo‘nalishi, texnik holati, materiallarning issiqlik-fizik xususiyatlari, quyosh radiatsiyasi va shahar ekologiyasi kabi omillarni birgalikda hisobga olishga asoslanadi. Taklif etilgan tamoyillar turar joy binolarini rekonstruksiya qilish jarayonida energiya samaradorligi, ekologik barqarorlik va inson komfortini uyg‘unlashtirishga xizmat qiladi.

References

1. "Traditional Architecture of Uzbekistan: Passive Solar Heating and ...,. https://geniusjournals.org/index.php/jad/article/download/6866/5695/6811

2. The impacts of green spaces on mitigating the urban hot island effect in the city of Tashkent - ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/380138223_The_impacts_of_green_spaces_on_mitigating_the_urban_hot_island_effect_in_the_city_of_Tashkent

3. Placement of trade and household service complexes in regions of Uzbekistan according to climatic conditions - E3S Web of Conferences, https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/pdf/2024/89/e3sconf_icstce2024_01006.pdf

4. Modern Methods Of Increasing Energy Efficiency Of Buildings In The ..., http://www.ijstr.org/final-print/nov2019/Modern-Methods-Of-Increasing-Energy-Efficiency-Of-Buildings-In-The-Republic-Of-Uzbekistan-At-The-Design-Stage.pdf

5. Ways Of Enhancing Energy Efficiency Within Renovation Of Apartment Houses In The Republic Of Uzbekistan. https://www.ijstr.org/final-print/feb2020/Ways-Of-Enhancing-Energy-Efficiency-Within-Renovation-Of-Apartment-Houses-In-The-Republic-Of-Uzbekistan.pdf

6. Келишилди: - O'zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo'jaligi vazirligi. https://mc.uz/uploads/mcuz_4193861286755.pdf

7. Uzbekistan to Invest in Improving Energy Efficiency of Public Buildings, with World Bank Support. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2022/06/24/uzbekistan-to-invest-in-improving-energy-efficiency-of-public-buildings-with-world-bank-support

8. 01/2-2-сон 10.01.2025. SHNQ 2.03.10-24 “Tomlar va tomqoplamalari” shaharsozliknormalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida - LEX.UZ, https://lex.uz/docs/-7362300?ONDATE=03.02.2025

9. The Impact of Iwan as a Traditional Shading Device on the Building Energy Consumption, https://www.mdpi.com/2075-5309/8/1/3

10. Tashkent Modernist Architecture. Modernity and tradition in Central Asia - UNESCO World Heritage Centre, https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6708/

11. Matniyazov, Z. E., & Eshnazarova, S. Z. (2021). Hagia sophia as a synthesis of the types of Byzantine temple architecture and an example of the Byzantine building culture of the IV-VI centuries. Asian Journal of Multidimensional Research, 10(8), 294-297.

12. Matniyazov, Z. E. (2020). Cultural and cognitive aspect and factors influencing the organization of the architectural environment of the aralsea region tourist routes. PalArch’s Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology, 17(6), 8139-8153.

13. Buronov, N., Baydoun, Z., Matniyazov, Z., Rasul-Zade, L., & Tajibaeva, D. (2026). ADVANCING BIM REGULATORY DOCUMENTS IN URBAN PLANNING AND CONSTRUCTION: GLOBAL INSIGHTS AND GAP. PLANNING MALAYSIA, 24.

14. Nizomiddin Buronov, Zafar Matniyazov, Samidullo Elmurodov, Tajibayev Jurat, & Zilola Rakhmatillaeva. (2025). Optimizing Building Energy Efficiency Using Ai And Digital Technologies: A Comprehensive Analytical Review [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.17941193.

Downloads

Published

2026-09-30