ВОЯГА ЕТМАГАНЛАР ЖИНОЯТЧИЛИГИГА ТАЪСИР ЭТУВЧИ ОМИЛЛАР: СЎРОВНОМА НАТИЖАЛАРИ ТАҲЛИЛИ
Keywords:
Вояга етмаганлар жиноятчилиги, криминологик таҳлил, профилактика, ижтимоий омиллар, психологик омиллар, оилавий муҳит, тенгдошлар таъсири, девиант хулқ-атвор, ҳуқуқий онг, қайта жиноятчилик, социал диагностика, ижтимоий назорат.Abstract
Мазкур мақолада вояга етмаганлар томонидан содир этиладиган жиноятчиликнинг асосий сабаблари, унга таъсир этувчи ижтимоий, психологик ва иқтисодий омиллар социологик сўровнома ҳамда чуқурлаштирилган интервью натижалари асосида таҳлил қилинган. Тадқиқот давомида жазони ижро этиш муассасаларида жазо ўтаётган вояга етмаганлар иштирокида ўтказилган сўровлар орқали жиноят содир этишга етакловчи омиллар — оилавий муаммолар, тенгдошлар таъсири, моддий қийинчиликлар, ҳуқуқий онгнинг пастлиги, руҳий босим ва девиант муҳит таъсири ўрганилди. Шунингдек, жиноятчиликнинг олдини олишда оила, таълим муассасаси, маҳалла ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш зарурлиги асослантирилди. Тадқиқот натижалари вояга етмаганлар жиноятчилигининг профилактикасига қаратилган илмий асосланган таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишга хизмат қилади.
References
1. Мирзиёев Ш. М. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисга Мурожаатнома. // «Халқ сўзи», 2025 йил 26 декабрь. https://president.uz/uz/lists/view/8834
2. Travis Hirschi — оилавий боғлиқлик заифлиги ва девиация бўйича ёзган асари Hirschi T. Causes of Delinquency. – Berkeley: University of California Press, 1969. – 309 p. https://chatgpt.com/c/6a1141a9-77d0-83eb-9500-0c9da0aa3696
3. LexUZ — миллий ҳуқуқий ахборот тизими: http://www.lex.uz
4. Зарипов З., Исмаилов И. Криминология: дарслик. Тошкент: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2006. 170-б.
5. Криминология: учебник для вузов /А. И. Алеkсеев, Ю. Н. Аргунова, С. В.Ванюшкин и др.; под общ. ред. А. И. Долговой. М.:Норма, 2017.338-с.
6. Рустамбаев М.Х., Абдурасулова Қ.Р., Нурмуҳаммедова Г.Б. Криминология: дарслик. Т: Yuridik adabiyotlar Publish, 2024. 424 б.
7. Robert Agnew — стресс, депрессия ва фрустрациянинг жиноятчиликка таъсири бўйича ёзган асари Foundation for a General Strain Theory of Crime and Delinquency https://chatgpt.com/c/6a1141a9-77d0-83eb-9500-0c9da0aa3696
8. Terrie Moffitt — ўсмирлик даврида эмоционал лабиллик бўйича ёзган асари Moffitt, T. E. (1993). Adolescence-limited and life-course-persistent antisocial behavior: A developmental taxonomy. Psychological Review, 100(4), 674–701. https://chatgpt.com/c/6a1141a9-77d0-83eb-9500-0c9da0aa3696