TALABALARDA SUITSIDAL XULQ-ATVORNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI VA UNI OLDINI OLISHNING KOMPLEKS PSIXOLOGIK PREVENSIYA MODELI
Keywords:
suitsidal xulq-atvor, suitsidal moyillik, ijtimoiy-psixologik determinantlar, psixologik prevensiya, risk omillari, emotsional disregulyatsiya, kognitiv buzilishlar, intrapersonal resurslar, psixodiagnostika, korrektsion dastur, krizis intervensiya, adaptatsiya mexanizmlari.Abstract
Mazkur maqolada talabalarda suitsidal xulq-atvorning shakllanishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy-psixologik determinantlar tizimli ravishda tahlil qilinadi hamda ularni bartaraf etishga qaratilgan kompleks prevensiya mexanizmlari asoslab beriladi. Tadqiqot doirasida suitsidal moyillikning psixologik strukturasi, uning kognitiv, emotsional va xulq-atvor komponentlari o‘zaro bog‘liqlikda o‘rganilgan. Shuningdek, shaxsning intrapersonal resurslari, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash darajasi va stress omillarining suitsidal xavf dinamikasiga ta’siri empirik jihatdan asoslanadi. Maqolada psixodiagnostik metodlar asosida suitsidal riskni erta aniqlash, differensial baholash hamda individual va guruhiy korrektsion dasturlarni ishlab chiqishning metodologik asoslari yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kompleks va tizimli yondashuvga asoslangan psixologik prevensiya modeli suitsidal xulq-atvor ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada pasaytiradi va shaxsning adaptiv imkoniyatlarini oshiradi.
References
1. Abramson L.Y., Metalsky G.I., Alloy L.B. Hopelessness depression: A theory-based subtype of depression. Psychological Review. – 1989. – Vol. 96(2). – P. 358–372.
2. Beck A.T., Steer R.A., Brown G.K. Manual for the Beck Depression Inventory-II. San Antonio: Psychological Corporation. – 1996.
3. Durkheim E. Le Suicide: Étude de sociologie. Paris: Félix Alcan. – 1897.
4. Hawton K., van Heeringen K. Suicide. The Lancet. – 2009. – Vol. 373. – P. 1372–1381.
5. Joiner T.E. Why People Die by Suicide. Cambridge, MA: Harvard University Press. – 2005. 167-b.
6. Sattarov E.N. O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy-psixologik xavf guruhlari bilan ishlash tizimi. – Toshkent. – 2022.
7. World Health Organization (WHO). Preventing Suicide: A Global Imperative. Geneva: WHO. – 2014.
8. Гозиев Э.Г. Психология “Xavfli xulq-atvor va shaxs rivojlanishi”. – Toshkent: Universitet. – 2015. 215-220-b.
