HAVONING IFLOSLANISHI VA INSON SALOMATLIGIGA TA'SIRI
Keywords:
havoning ifloslanishi, atmosfera, salomatlik, ekologik omillar, zararli moddalar, respirator kasalliklar, profilaktikaAbstract
Mazkur ilmiy maqolada havoning ifloslanishi muammosi va uning inson salomatligiga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida atmosfera havosiga chiqarilayotgan asosiy ifloslantiruvchi moddalar — zarrachali moddalar (PM2.5 va PM10), azot dioksidi, oltingugurt dioksidi, uglerod oksidi hamda uchuvchan organik birikmalarning kelib chiqish manbalari va ularning tarqalish mexanizmlari o‘rganilgan. Shuningdek, mazkur ifloslantiruvchi omillarning inson organizmiga ta’siri, xususan, nafas olish tizimi kasalliklari, yurak-qon tomir xastaliklari, allergik reaksiyalar va onkologik kasalliklar rivojlanishidagi o‘rni ilmiy asosda yoritilgan.
Maqolada statistik ma’lumotlar va zamonaviy ilmiy tadqiqotlar natijalari asosida havoning ifloslanish darajasi bilan kasallanish ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari havoning sifati pasayishi inson salomatligiga jiddiy xavf tug‘dirishini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, maqolada ekologik xavfsizlikni ta’minlash, atmosfera ifloslanishini kamaytirish hamda aholi salomatligini muhofaza qilishga qaratilgan profilaktik va tashkiliy chora-tadbirlar bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1. Brody, M. S., Saidov, D. N., Ilesaliev, D. I., & Rasikov, R. S. (2025). Particulate air pollution in Tashkent and consequences to population health. Hygiene and Sanitation, 104(1), 13–16. DOI:10.47470/0016-9900-2025-104‑1‑13‑16.
2. World Bank & Ministry of Ecology, Environmental Protection and Climate Change, Uzbekistan. (2024). Air Quality Assessment for Tashkent and the Roadmap for Air Quality Management Improvement in Uzbekistan [Report]. World Bank Publications.
3. Khudoynazarova, G. (2025). Air pollution in Uzbekistan: scientific assessment of current conditions and policy challenges. ZDIFT, 4(33), 105–107. DOI:10.5281/zenodo.17829210.
4. Salomova, F. I., Akhmadalieva, N. A., Sherkuzieva, G. F., Sadullaeva, K. A., & Kobiljonova, S. R. (2023). Monitoring of air pollution in Uzbekistan. American Journal of Pedagogical and Educational Research, 11, 173–179.
5. Toshturdiyev, N. N. (2025). Increase in airborne particulate matter in industrial areas and its medical‑biological impact on public health. Ethiopian International Journal of Multidisciplinary Research.
6. Air Quality Assessment for Tashkent and the Roadmap for Air Quality Management Improvement in Uzbekistan (UzDaily.uz press release). (2024, October 9). Government of Uzbekistan official reporting on air quality assessment.
7. Level of PM2.5 particles in Tashkent air exceeds WHO recommendations. (2024, January 3). Kun.uz — Report on measured PM2.5 concentrations in Tashkent.
8. World Bank report: 83% of Tashkent residents live in high air pollution zones. (2024, October 9). Kun.uz — Analysis of World Bank findings on pollution exposure impacts.
9. IQAir. (2026). Uzbekistan Air Quality Index (AQI) and air pollution data. Online air quality data for cities including Tashkent (real‑time air pollution statistics).
10. O‘zbekistonda professional havo tozalash tizimlarini o‘rnatishning sog‘liq va millat kelajagi uchun ahamiyati [Web article]. (2025). HEPA.uz — Discusses indoor air quality and health in Uzbekistan.
11. O‘zgidromet: O‘zbekistonda havo ifloslanishi shu hafta oxirigacha davom etishi mumkin [News report]. (2025). UzDaily.uz — Meteorological forecast and air pollution trends.
12. Valiyev, A., & Askarov, F. (2026). O‘Zbekistonda to‘qimachilik sanoatining havo ifloslanishiga bevosita va bilvosita ta’siri – makroiqtisodiy tahlil. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 4(2), 221–229. DOI:10.60078/2992‑877X‑2026‑vol4‑iss2‑pp221‑229.
13. Government of Uzbekistan, Ministry of Ecology… (2024). Press‑service news on presentation of air quality report in Tashkent. gov.uz — Official governmental news release.
14. Kun.uz. (2024). Level of PM2.5 particles in Tashkent air exceeds WHO recommendations — National media report on pollution data from Uzhydromet.
15. World Bank. (2024). Air Quality Assessment for Tashkent and the Roadmap… (Uzbek/English pdf) — Technical report focused on PM2.5 sources and policy measures