KUSSMAUL NAFASINING FIZIOLOGIK VA PATOFIZIOLOGIK ASOSLARI: METABOLIK ATSIDOZDA RESPIRATOR KOMPENSATSIYA MEXANIZMLARI
Keywords:
Kussmaul nafasi, metabolik atsidoz, respirator kompensatsiya, giperventilyatsiya, nafas markazi, kislota-ishqor muvozanati, karbonat angidrid.Abstract
Kussmaul nafasi metabolik atsidoz sharoitida rivojlanadigan patologik nafas turi bo‘lib, organizmda kislota–ishqor muvozanatini saqlab qolishga qaratilgan eng muhim va tezkor kompensator mexanizmlardan biri hisoblanadi. Metabolik atsidoz diabetik ketoatsidoz, laktat atsidozi, og‘ir gipoksik holatlar hamda buyrak yetishmovchiligi kabi turli klinik vaziyatlarda kuzatilib, markaziy asab tizimi, yurak-qon tomir va nafas tizimlarida chuqur funksional o‘zgarishlarga olib keladi. Ushbu maqolada Kussmaul nafasining fiziologik va patofiziologik mexanizmlari, uning nafas markazi faoliyati bilan bog‘liqligi, markaziy va periferik xemoreseptorlar orqali yuzaga keladigan reflektor javoblar, shuningdek respirator kompensatsiyaning imkoniyatlari va chegaralari batafsil tahlil qilinadi. Adabiy manbalar tahliliga asoslanib, metabolik atsidozda o‘pka orqali amalga oshiriladigan kompensatsiya mexanizmlarining yetakchi o‘rni asoslab beriladi hamda Kussmaul nafasining klinik-diagnostik ahamiyati yoritiladi.
References
1. Н. В. Леонтьева АЦИДОЗ // Актуальные проблемы теоретической и клинической медицины. 2022. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/atsidoz (дата обращения: 23.01.2026).
2. Ягмурова Гульнара Реджеповна ФИЗИОЛОГИЯ ДЫХАНИЯ // Наука и мировоззрение. 2025. №47. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/fiziologiya-dyhaniya (дата обращения: 23.01.2026).
3. Логвиненко С. И., Ефремова О. А., Придачина Л. С., Щербань Э. А., Романова А. В., Свиридов А. А. Узелковый полиартериит (болезнь куссмауля-мейера) трудный диагноз в практике врача-терапевта // Актуальные проблемы медицины. 2014. №11 (182). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/uzelkovyy-poliarteriit-bolezn-kussmaulya-meyera-trudnyy-diagnoz-v-praktike-vracha-terapevta (дата обращения: 23.01.2026).
4. Adrogué, H. J., & Madias, N. E. (1998).
Management of life-threatening acid–base disorders. New England Journal of Medicine, 338(1), 26–34.
https://doi.org/10.1056/NEJM199801013380106
5. Berend, K., de Vries, A. P. J., & Gans, R. O. B. (2014).
Physiological approach to assessment of acid–base disturbances. New England Journal of Medicine, 371(15), 1434–1445.
https://doi.org/10.1056/NEJMra1003327
6. Guyton, A. C., & Hall, J. E. (2021).
Textbook of medical physiology (14th ed.). Elsevier.
7. Kraut, J. A., & Madias, N. E. (2010).
Metabolic acidosis: Pathophysiology, diagnosis, and management. Nature Reviews Nephrology, 6(5), 274–285.
https://doi.org/10.1038/nrneph.2010.33
8. Levitzky, M. G. (2018).
Pulmonary physiology (9th ed.). McGraw-Hill Education.
9. Swenson, E. R. (2016).
Respiratory and renal compensation in metabolic acidosis. Respiratory Physiology & Neurobiology, 226, 24–31.
https://doi.org/10.1016/j.resp.2016.01.003
10. West, J. B. (2021).
Respiratory physiology: The essentials (11th ed.). Lippincott Williams & Wilkins.