PEDAGOGIK FAOLIYATDA KASBIY STRESS MUAMMOSI BO‘YICHA XORIJIY VA MAHALLIY KONSEPSIYALAR
Keywords:
Kasbiy stress, pedagogik faoliyat, professional kuyish, emotsional charchash, stress omillari, o‘qituvchi psixologiyasi, stress nazariyalari, Lazarus, Maslach, Selye, psixoprofilaktika, motivatsiya, psixologik himoya.Abstract
Ushbu maqolada pedagogik faoliyatda kasbiy stress muammosi, uning kelib chiqish omillari hamda oqibatlari xorijiy va mahalliy ilmiy yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Kasbiy stressga oid Lazarus, Freudenberger, Selye, Maslach kabi xorijiy olimlarning nazariyalari bilan bir qatorda, O‘zbekistonlik psixolog va pedagog olimlarning qarashlari qiyosiy o‘rganildi. Shuningdek, stressning pedagog shaxsiga ko‘rsatadigan psixologik ta’siri, emotsional charchash va professional kuyish sindromining rivojlanish bosqichlari ham yoritilgan. Maqolada pedagoglarda kasbiy stressni kamaytirish, uning profilaktikasi va psixologik-pedagogik yechimlari bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan.
References
Selye H. The Stress of Life. – New York: McGraw-Hill, 1976. – 515 p.
Lazarus R.S., Folkman S. Stress, Appraisal and Coping. – New York: Springer Publishing, 1984. – 456 p.
Maslach C., Jackson S.E. The Measurement of Experienced Burnout. – Journal of Occupational Behaviour, 1981. – №2. – P. 99–113.
Freudenberger H. Staff Burnout. – Journal of Social Issues, 1974. – Vol. 30. – P. 159–165.
Kyriacou C. Teacher Stress: Directions for Future Research. – Educational Review, 2001. – Vol. 53 (1). – P. 27–35.
Goleman D. Emotional Intelligence. – New York: Bantam Books, 1995. – 352 p.
Montgomery C., Rupp A.A. A Meta-Analysis for Exploring the Diverse Causes and Effects of Stress in Teachers. – Canadian Journal of Education, 2005. – Vol. 28 (3). – P. 458–486.
Travers C.J., Cooper C.L. Teachers Under Pressure: Stress in the Teaching Profession. – London: Routledge, 1996. – 198 p.
Abdullayev A.X. Pedagoglarda kasbiy charchash psixologiyasi. – Toshkent: Fan, 2018. – 145 b.
Zokirova R. Pedagogik psixologiya. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2016. – 312 b.
Yo‘ldoshev J.G‘. Pedagog mahorati. – Toshkent: O‘qituvchi, 2015. – 240 b.
G‘oziyev E. Umumiy psixologiya. – Toshkent: Sharq, 2010. – 456 b.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. – 2020-yil.
O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2020-yil, yangi tahrir.
Hamidov H. Kasbiy stress va pedagog faoliyati muammolari. – “Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar” jurnali, 2022. – №4. – B. 35–42.