AVTOMATIK TARJIMA: TARIXI, RIVOJLANISHI,AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI
Keywords:
avtomatik tarjima, mashina tarjimasi, sun’iy intellekt, tarjima tizimlari, afzalliklar va kamchiliklar.Abstract
Ushbu maqolada avtomatik tarjima tizimlarining shakllanishi, rivojlanishi va ularning zamonaviy imkoniyatlari haqida so‘z yuritiladi. Tarjima jarayonining insoniyat hayotidagi o‘rni va ahamiyati yoritilib, kompyuter yordamida amalga oshiriladigan tarjimalarning ilk tajribalaridan tortib, hozirgi sun’iy intellekt asosidagi tizimlargacha bo‘lgan rivojlanish bosqichlari tahlil qilinadi. SYSTRAN, EUROTRA, SOKRAT, LINGVO, DIANA kabi dastlabki tarjima tizimlari hamda Google Translate, DeepL, Yandex Translate, Microsoft Translator kabi zamonaviy tizimlarning o‘ziga xos jihatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, avtomatik tarjimaning tezkorlik, qulaylik va ko‘p tilli imkoniyat kabi afzalliklari bilan bir qatorda, aniqlik yetishmasligi, kontekstni tushunmaslik va uslubiy xatolarga yo‘l qo‘yishi kabi kamchiliklari ham tahlil qilinadi. Maqola yakunida kelajakda sun’iy intellekt asosidagi yanada takomillashgan avtomatik tarjima tizimlari paydo bo‘lishi mumkinligi haqida xulosalar berilgan.
References
1. Abduvoxidova M. Tarjima nazariyasi va amaliyoti sohasida zamonaviy AKTdan foydalanish // Экономика и социум. 11-1 (126), 2025.
2. Arnold, D., Balkan, L., Lee Humphreys, R., Meijer, S., & Sadler, L. Machine Translation: An Introductory Guide. Oxford: Blackwell, 1994.
3. Baharov, N. Tilshunoslik va tarjimashunoslik asoslari. Toshkent: Fan, 2018.
4. Google AI Blog. “A Neural Network for Machine Translation, at Production Scale.” 2016. https://ai.googleblog.com
5. https://uz.wikipedia.org/wiki/Avtomatik_tarjima
6. Hutchins, W. J., & Somers, H. L. An Introduction to Machine Translation. London: Academic Press, 1992.
7. Karimov, M. Kompyuter lingvistikasi. Toshkent: Innovatsion rivojlanish nashriyoti, 2021.
8. Koehn, P. Neural Machine Translation. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
9. Majidova, R. U. & Narmurodova G. I. (2024). Amaliy tilshunoslik: Ma’ruzalar matni. Toshkent: O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti.
10. Vauquois, B. “A survey of formal grammars and algorithms for recognition and parsing of sentences.” Machine Translation, 1968.
