TA’LIMNING YANGI PARADIGMASI: BILIM BERISHDAN KOMPETENSIYA VA TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH SARI

Authors

  • Nurmetova Bikajon Bazarboyevna Author
  • Abdullayevna Sohiba Matkarimova Author
  • Rajabova Zumrat Jumaboyevna Author
  • Kuchkarova Adolat Polyozovna Author
  • Baxodirova Xusnora Dilmurod qizi Author

Keywords:

kompetensiyaviy yondashuv, kognitiv transformatsiya, metakognitsiya, transdisiplinar integratsiya, universal dars algoritmi, KKT modeli, formativ baholash.

Abstract

Ushbu tadqiqot XXI asr ta’lim tizimida axborot uzatish modelidan kognitiv murakkablik va kompetensiyaviy transformatsiyaga o‘tishning pedagogik va gnoseologik mexanizmlarini tahlil qiladi. Maqolada bilim jamlash va uni amaliy, kognitiv hamda refleksiv tekislikda qo‘llash o‘rtasidagi konseptual uzilish muammosi ko‘rib chiqiladi. Muallif tomonidan Kognitiv-Kompetensiyaviy Transformatsiya (KKT) deb nomlangan 8 bosqichli pedagogik model taklif etiladi: Bilim → Tushunish → Tafakkur → Qo‘llash → Muammoni hal qilish → Kompetensiya → Amaliy natija → Refleksiya. Ushbu model ingliz tili, matematika, fizika va ona tili fanlari kesimida transdisiplinar tarzda va amaliy dars algoritmi misolida asoslanadi. Tadqiqotda Bloom taksonomiyasi, konstruktivizm, metakognitsiya, va formaiv baholash integratsiyasi tahlil qilinadi hamda sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim jarayonidagi o‘rni va cheklovlari baholanadi.

References

1. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom's taxonomy of educational objectives. Longman.

2. Barrows, H. S. (1986). A taxonomy of problem-based learning methods. Medical Education, 20(6), 481-486.

3. Biesta, G. (2010). Good education in an age of measurement: Ethics, politics, democracy. Paradigm Publishers.

4. Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7-74.

5. Cowan, N. (2014). Working memory underpins cognitive development, learning, and education. Educational Psychology Review, 26(2), 197-223.

6. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906-911.

7. Grant, G., Elbow, P., Ewens, T., Gamson, Z., Kohli, W., Neumann, W., Olesen, V., & Riesman, D. (1979). On competence: A critical analysis of competence-based programs in higher education. Jossey-Bass.

8. OECD. (2019). OECD Future of Education and Skills 2030: OECD Learning Compass 2030. OECD Publishing.

9. Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.

10. Thomas, J. W. (2000). A review of research on project-based learning. Autodesk Foundation.

11. UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: A new social contract for education. UNESCO.

12. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.

13. Wood, D., Bruner, J. S., & Ross, G. (1976). The role of tutoring in problem solving. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 17(2), 89-100.

Downloads

Published

2026-09-20