KIBERJINOYATCHILIKKA QARSHI KURASHISH BO‘YICHA PROFILAKTIKA CHORA-TADBIRLARINI AMALGA OSHIRISH
Keywords:
kiberjinoyat, axborot tizimi, fishing, noyob parol, 2FA, VPN, DLP, “Raqamli O’zbekiston – 2030”, zaxira nusxa, Parental controlAbstract
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida kiberjinoyatchilikning keskin o‘sishi, uning iqtisodiy va ijtimoiy hayotga yetkazayotgan zarari tahlil qilinadi. 2025-yil holatiga ko‘ra kiberjinoyatlar soni 2024-yilga nisbatan 52 % oshgani, yillik zarar miqdori esa 1 trillion so‘mdan ortgani qayd etiladi. Eng keng tarqalgan xavf-xatarlar sifatida fishing/smishing, ransomware (Akira, LockBit, Makop), bank kartasi firibgarligi, CEO Fraud/BEC, kriptovalyuta firibgarligi, SIM-swapping va deepfake hujumlari keltiriladi. Kiberjinoyatchilikning oldini olish bo‘yicha profilaktika choralar batafsil yoritiladi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni – “O’zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga raqamli dalillar bilan ishlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish to’g’risida”, O‘RQ – 1003-sonli 21.11.2024-yil
2. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni – “Kiberxavfsizlik to’g’risida”, O‘RQ – 764, 15.04.2022-yil
3. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni – “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”, O‘RQ – 681, 20.04.2021-yil
4. Holt, T. J., & Bossler, A. M. (2021). Cybercrime: Victimization, perpetration, and techniques. American Journal of Criminal Justice, 46(4), 567–589. (Umumiy kiberjinoyatlar va profilaktika choralari bo‘yicha tahlil.)
5. Tran, T. N. K. (2023). A comprehensive review for improved cybercrime prevention. International Journal of Cyber Criminology, 17(2), 45–62. (Kiberjinoyatlarni oldini olish bo‘yicha keng qamrovli sharh.)
6. Karimov, A. A., & Rakhimov, S. S. (2024). The role of cybersecurity and data privacy in Uzbekistan: Safeguarding digital landscapes in the 21st century. ResearchGate Publication. (O‘zbekiston Milliy universiteti professori A. A. Karimov rahbarligidagi ish; raqamli transformatsiya va shaxsiy ma’lumotlar himoyasi.)
7. Xo‘jayev, M. X. (2022). Cybersecurity issues in Uzbekistan. International Journal of Business, Digital Economy and Sustainable Development, 2(3), 78–92. (O‘zbekiston Iqtisodiyot va moliya universiteti professori M. X. Xo‘jayevning ilmiy ishi; mamlakatdagi kiberxavfsizlik muammolari va “Raqamli O‘zbekiston-2030” strategiyasi.)
