BOLA HUQUQLARI KONVENSIYASI QABUL QILINGANIDAN KEYINGI HUQUQIY EVOLYUTSIYA: O‘ZBEKISTONDA 1994–2025 YILLARDAGI ISLOHOTLAR MANZARASI
Keywords:
CRC, bola huquqlari, O‘zbekiston, zo‘ravonlikdan himoya, SitAn, ijtimoiy himoya, ta’lim, nogironligi bo‘lgan bolalar, Bola huquqlari bo‘yicha vakil, institutsional islohotlar.Abstract
Maqola O‘zbekiston Respublikasining 1994-yil 29-iyunda BMT Bola huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiyasiga (CRC) qo‘shilganidan keyingi (1994–2025) normativ-huquqiy va institutsional evolyutsiyasini tahlil qiladi. Tahlil CRCning milliy huquq tizimiga inkorporatsiyasi, tematik sohalar (zo‘ravonlikdan himoya, ta’lim, nogironligi bo‘lgan bolalar huquqlari, ijtimoiy himoya), institutlar (Bola huquqlari bo‘yicha vakil, ijtimoiy himoya agentligi) hamda BMT Qo‘mitasining (CRC) kuzatuv tavsiyalariga javoban qabul qilingan yondashuvlar kesimida olib boriladi. Xulosa va tavsiyalar bo‘limida huquqni qo‘llash, ko‘p sektorli muvofiqlashtirish va ma’lumotlar tizimini kuchaytirish yo‘llari yoritiladi. CRCga qo‘shilish (29.06.1994) va kuchga kirish (29.07.1994) bo‘yicha depozitariy ma’lumotlari, 2008-yilgi “Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonun, 2020-yilgi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun, 2020-yilgi “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi Qonun, 2023-yilda Ijtimoiy himoya milliy agentligining tashkil etilishi, 2024-yilgi “Bola huquqlari bo‘yicha vakil” to‘g‘risidagi va “Bolalarni zo‘ravonlikning barcha turlaridan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonunlar ko‘rib chiqiladi. SitAn (2024) hamda 2022-yilgi CRC Qo‘mitasi xulosalari dalillar bazasini to‘ldiradi. CRCga qo‘shilganidan buyon O‘zbekistonda bolalar huquqlarini kafolatlovchi bazaviy huquqiy karkas yaratildi, biroq zo‘ravonlikning oldini olish, ma’lumotlar sifati va ko‘p tarmoqli xizmatlar integratsiyasi yo‘nalishlarida ishlar davom etmoqda.
References
1. United Nations Treaty Collection. Convention on the Rights of the Child (IV-11). – New York, 1989. – “Uzbekistan: accession 29.06.1994; EIF 29.07.1994”. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
2. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida (O‘RQ-139). – 07.01.2008. – Kuchga kirish sanasi: 08.01.2008. – LexUZ. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
3. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. Ta’lim to‘g‘risida (O‘RQ-637). – 23.09.2020. – LexUZ/CIS Legislation. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
4. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida (LRU-641). – 15.10.2020. – LexUZ. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
5. Prezident Farmoni. Aholiga sifatli ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida (DP-82). – 01.06.2023. – LexUZ/UNICEF press-relizi. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
6. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. Oliy Majlis huzuridagi Bola huquqlari bo‘yicha vakil (Bola ombudsmani) to‘g‘risida (LRU-917). – 29.02.2024. – LexUZ; shuningdek UNICEF (2021) jarayon haqida. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
7. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. Bolalarni zo‘ravonlikning barcha turlaridan himoya qilish to‘g‘risida (LRU-996). – 14.11.2024; kuchga kirish: 15.05.2025. – LexUZ; Gazeta.uz sharhi. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
8. UNICEF Uzbekistan. Situation Analysis of Children and Adolescents in Uzbekistan. – Tashkent: UNICEF, 2024. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
9. Committee on the Rights of the Child (CRC). Concluding observations on the fifth periodic report of Uzbekistan, CRC/C/UZB/CO/5. – 27.10.2022. – UN Digital Library. – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
10. Oila kodeksi (30.04.1998) – LexUZ/NATLEX (tanlangan moddalar). – URL: (ko‘rildi: 19.09.2025).
